Informacja o uprawnieniach i obowiązkach Upadłego po prawomocnym zatwierdzeniu planu spłaty lub warunkowym umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty w przypadku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej

Po prawomocnym zatwierdzeniu planu spłaty lub prawomocnym umorzeniu zobowiązań upadłego bez planu spłaty upadły odzyskuje swobodny zarząd nad majątkiem.

W przypadku zarządu majątkiem własnym Upadłego zgodnie z art. 491¹⁸ ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo Upadłościowe (Dz.U.2025.614 t.j. – dalej jako: „Ustawa”) – Upadły nie może dokonywać czynności prawnych wpływających na pogorszenie się zdolności do spłaty wierzytelności wynikających z planu spłaty. Jest natomiast możliwe – na podstawie art. 491¹⁸ ust. 2 Ustawy – wyrażenie przez Sąd zgody na dokonanie takiej czynności prawnej, po uprzednim złożeniu wniosku przez Upadłego. Powyższe jest możliwe tylko zarówno na wniosek Upadłego, jak i w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Jako przykłady czynności prawnych wpływających na pogorszenie się zdolności do spłaty wierzytelności – zgodnie z utrwaloną wykładnią przepisów - należy wymienić przede wszystkim:

• dokonywanie zakupu rzeczy, które nie są dla niego niezbędne do codziennego funkcjonowania lub do wykonywania czynności zawodowych;
• wzięcie pożyczki na ryzykowną inwestycję;
• wyzbycie się narzędzia do wykonywania działalności zarobkowej (nawet o niskiej wartości);
• wzięcie w leasing samochodu, który nie jest niezbędny do realizacji pracy zarobkowej;
• sprzedaż lub darowizna posiadanego majątku;
• zaciągnięcie wysokooprocentowanej pożyczki;
• wypowiedzenie umowy o pracę (wiąże się bowiem z utratą wynagrodzenia, a zatem i pogorszeniem się zdolności do wykonywania planu spłaty wierzycieli).

Wskazać natomiast należy, że czynności te podlegają każdorazowo indywidualnej ocenie w danym przypadku. Nie jest prawidłowe stworzenie uniwersalnej listy takich czynności[1].

W przypadku, w którym Upadły dokona takiej czynności prawnej bez zgody Sądu, Sąd z urzędu uchyla plan spłaty wierzycieli, zgodnie z art. 491²⁰ ust. 2 pkt 3 Ustawy. W razie uchylenia planu spłaty wierzycieli zobowiązania Upadłego nie podlegają umorzeniu (art. 491²⁰ ust 3 Ustawy). Analogiczny skutek ma także ukrywanie majątku lub gdy czynność prawna upadłego została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli (art. 491²⁰ ust. 2 pkt 4 Ustawy).

Zgodnie z art. 491¹⁸ ust. 3 Ustawy Upadły ma obowiązek składania do Sądu Upadłościowego corocznie, do końca kwietnia, sprawozdania z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy. Sprawozdanie musi wykazywać osiągnięte przychody, spłacone kwoty oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni kwartał okresu sprawozdawczego, ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Nadto Upadły do sprawozdania musi dołączyć kopię złożonego rocznego sprawozdania podatkowego.

W przypadku niezłożenia w ustawowym terminie sprawozdania z wykonania planu spłaty lub w sprawozdaniu zatajono osiągnięte przychody lub nabyte składniki majątkowe, Sąd na podstawie art. 491²⁰ ust. 2 pkt 2 i 3 Ustawy, uchyla plan spłaty wierzycieli.

Art. 419¹⁹ Ustawy dopuszcza możliwość zmiany planu spłaty wierzycieli w następujących sytuacjach:

1. Zgodnie z art. 419¹⁹ ust. 1 Ustawy – W sytuacji, gdy Upadły nie może wywiązać się z obowiązków określonych w planie spłaty Sąd, na wniosek Upadłego po uprzednim wysłuchaniu wierzycieli, może przedłużyć termin spłaty wierzycieli na dalszy okres nieprzekraczający osiemnastu miesięcy.
2.  Zgodnie z art. 419¹⁹ ust. 2 Ustawy – W sytuacji, gdy Upadły nie ma możliwości wywiązania się z obowiązków wynikających w planie spłaty przez okoliczności od niego niezależne mające charakter trwały (np.: choroba) Sąd, na wniosek upadłego po uprzednim wysłuchaniu wierzycieli, może uchylić plan spłaty wierzycieli i umorzyć niewykonane zobowiązania Upadłego.
3. Zgodnie z art. 419¹⁹ ust. 3 Ustawy każdy z wierzycielu lub Upadły mogą wystąpić z wnioskiem do Sądu o zmianę planu spłaty w sytuacji, w której stan majątkowy Upadłego ulegnie istotnej poprawie w okresie wykonywania planu spłaty z przyczyn innych niż zwiększenie wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskiwanych z osobiście wykonywanej przez Upadłego działalności zarobkowej. O zmianie planu spłaty wierzycieli Sąd orzeka po uprzednim wysłuchaniu Upadłego i wierzycieli objętych planem spłaty.

O zmianie planu spłaty wierzycieli w sytuacjach wskazanych w pkt I – III Sąd orzeka postanowieniem, na które przysługuje zażalenie. W sytuacjach wskazanych w pkt I – II od postanowienia Sądu drugiej instancji przysługuje skarga kasacyjna.

Sąd umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli (art. 491¹⁶ ust. 1 Ustawy).

W przypadku natomiast, w którym doszło już do zgromadzenia funduszy masy upadłości, Sąd dokonuje podziału masy upadłości między wierzycieli uczestniczących w planie spłaty i umarza zobowiązania niewykonane (art. 491¹⁶ ust. 1a Ustawy).

W sytuacji natomiast, w której niezdolność Upadłego do dokonywania spłat w ramach planu spłaty wierzycieli nie ma charakteru trwałego, Sąd warunkowo umarza zobowiązania bez planu spłaty na okres 5 lat. Warunkiem umorzenia jest jednak to, by w terminie 5 lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań żaden wierzyciel nie złożył wniosku o ustalenie planu spłaty, który skutkowałby uchyleniem przez Sąd postanowienia o warunkowym uchyleniu zobowiązań. Mowa tu o sytuacjach, w których sytuacja majątkowa lub osobista Upadłego uległaby zmianie a niezdolność do uregulowania wierzytelności ustałaby (art. 491¹⁶ ust. 2a – 2b Ustawy).

Upadły w sytuacji warunkowego umorzenia zobowiązań:

1. Nie może dokonywać czynności prawnych dotyczących jego majątku, które mogłyby pogorszyć jego sytuację majątkową. Taki zakaz obowiązuje w okresie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalania planu spłaty wierzycieli. (art. 419¹⁶ ust. 2c Ustawy). Zgodnie natomiast z art. 419¹⁶ ust. 2d Ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach Sąd, na wniosek Upadłego, może wyrazić zgodę na dokonanie takiej czynności prawnej lub może ją zatwierdzić.
2. W okresie pięciu lat od uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty Upadły jest zobowiązany składać do Sądu corocznie, do końca kwietnia, sprawozdania ze swojej sytuacji majątkowej i zawodowej za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykazuje osiągnięte przychody oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni kwartał okresu sprawozdawczego, ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, jak również swoje możliwości zarobkowe, wydatki potrzebne na swoje utrzymanie i osób pozostających na jego utrzymaniu, w tym potrzeby mieszkaniowe. Nadto Upadły do sprawozdania musi dołączyć kopię złożonego rocznego zeznania podatkowego.

W przypadku braku realizacji obowiązków po stronie Upadłego w okresie pięciu lat od uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań Sąd uchyla postanowienie o warunkowym umorzeniu zobowiązań, gdy:

1. upadły nie złożył sprawozdania w ustawowym terminie;

2. w sprawozdaniu podano nieprawdziwe informacje, w szczególności, gdy zatajone przychody lub nabyte składniki majątkowe;

3. dokonano czynności prawnej dotyczących jego majątku, które mogłyby pogorszyć jego sytuację majątkową, jednak bez uprzedniej zgody Sądu lub w sytuacji, gdy taka czynność nie została przez Sąd zatwierdzona;

4. upadły ukrywał majątek lub czynność prawna dokonana przez Upadłego została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Powyższe nie następuje tylko w sytuacji, gdy uchybienie obowiązkom jest nieznaczne lub zaniechanie uchylenia postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi (art. 491¹⁶ ust. 2g Ustawy).

W razie uchylenia postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań Upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli zobowiązania Upadłego nie podlegają umorzeniu (art. 491¹⁶ ust. 2h Ustawy).

[1] P. Janda, Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023 [komentarz do art. 49118 ust. 1] oraz Upadłość konsumencka. Komentarz, red. P. Filipiak, A. Hrycaj, Warszawa 2020 [komentarz do art. 49118 ust. 1].

Autor: adwokat Robert Głowacki