Reorganizacja grupy kapitałowej – jak połączyć optymalizację podatkową z bezpieczeństwem prawnym?

Reorganizacja grupy kapitałowej to jedno z narzędzi porządkowania struktury biznesowej, dostosowania jej do nowych projektów, ale też nierzadko ograniczania kosztów podatkowych. Dobrze zaplanowany proces pozwala połączyć cele biznesowe z bezpieczeństwem prawnym.

Reorganizacja grupy kapitałowej może obejmować łączenie spółek, podziały, wydzielenia zorganizowanych części przedsiębiorstwa, przekształcenia struktur holdingowych. Wykorzystuje się też transakcje na udziałach czy akcjach, jak choćby zamiana lub aporty, ale też na kluczowych składnikach majątkowych przedsiębiorstwa. Wybór konkretnego mechanizmu zależy od tego, czy celem jest uproszczenie struktury, wyodrębnienie określonego segmentu działalności, przygotowanie do sprzedaży części biznesu czy budowa bardziej efektywnego podatkowo modelu zarządzania majątkiem. Odpowiadając na pytanie, jak przeprowadzić reorganizacje grupy kapitałowej w sposób bezpieczny, należy uwzględnić nie tylko przepisy Kodeksu spółek handlowych, ale przede wszystkim przepisy prawa podatkowego dotyczące neutralności połączeń, podziałów i wymiany udziałów.

W wielu przypadkach restrukturyzacja w ramach grupy kapitałowej ma na celu uporządkowanie łańcucha wartości, m.in.: przeniesienie kompetencji, aktywów lub ryzyk do spółek pełniących wyspecjalizowane role. Zwykle towarzyszy temu odpowiednio zaprojektowana optymalizacja podatkowa w grupie kapitałowej.

W każdym przypadku należy pamiętać, że reorganizacja musi zostać przeprowadzona z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych, jej celem nie może być uniknięcie lub uchylenie się od opodatkowania (tzw. małe klauzule o unikaniu opodatkowania).

Jest to kluczowy warunek dla utrzymania neutralności podatkowej reorganizacji, a co za tym idzie bezpieczeństwa prawnego oraz podatkowego.

Jeśli reorganizacji towarzyszy sprzedaż majątku to zasadą jest, że cena nie może odbiegać od wartości rynkowej (zasada arm lenght).

Dodatkowo trzeba zwracać uwagę na kwestie tzw. jednokrotnej reorganizacji. Według interpretacji organów podatkowych po wprowadzeniu tzw. Polskiego Ładu neutralna podatkowo może pozostawać tylko jedna reorganizacja, chociaż to stanowisko nie jest aprobowane przez sądy administracyjne.

Każda poważniejsza reorganizacja grupy kapitałowej wiąże się z ryzykami, które wykraczają poza same technikalia połączenia czy podziału. Na etapie projektowania konieczne jest zidentyfikowanie, czy na skutek planowanych działań nie powstaną korzyści podatkowe, które podlegałyby raportowaniu jako schemat podatkowy (MDR), a także czy nie wchodzą w zakres klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR), zwłaszcza gdy skutkiem jest istotne obniżenie obciążeń podatkowych. Odrębną kategorię stanowi bezpieczeństwo prawne firmy w relacjach z wierzycielami, kontrahentami i pracownikami, bowiem źle przygotowany proces może prowadzić do sporów, np.: co do przejścia praw i obowiązków, odpowiedzialności za zobowiązania czy ważności zawartych umów.

Z perspektywy organów spółek w grupie kapitałowej kluczowe jest bezpieczeństwo prawne grupy kapitałowej w kontekście odpowiedzialności członków zarządów za decyzje restrukturyzacyjne. Dokumentacja planu połączenia, podziału czy przekształcenia powinna odzwierciedlać rzeczywiste potrzeby biznesowe oraz analizę wpływu na sytuację majątkową poszczególnych spółek z grupy, tak aby wykazać, że działania nie zmierzają do pokrzywdzenia wierzycieli ani do sztucznego przenoszenia dochodów.

W praktyce oznacza to, że podziały i przekształcenia grupy kapitałowej muszą być prowadzone w oparciu o rzetelne wyceny, rzetelne informacje wobec właścicieli, analizy prawa podatkowego oraz spójne planowanie korporacyjne, a także z uwzględnieniem obowiązków raportowych MDR i potencjalnych konsekwencji zastosowania klauzuli GAAR. Świadomie zaprojektowana reorganizacja staje się wówczas narzędziem długoterminowego porządkowania struktury, a nie jednorazową operacją obarczoną trudnymi do przewidzenia skutkami, co wprost przekłada się na trwałe zwiększenie bezpieczeństwa całego procesu i minimalizację ryzyk wynikających z przekształcenia firm znajdujących się w jednej grupie kapitałowej.