Postępowanie o zatwierdzenie układu – jak przebiega i kiedy warto je zastosować?

Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) to jedno z postępowań restrukturyzacyjnych przewidzianych w ustawie z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne. Ustawodawca wskazuje je jako jedną z czterech form restrukturyzacji, obok przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego oraz sanacji. To właśnie ten tryb jest najbardziej elastyczny, szybki i najmniej sformalizowany, a przez to chętnie wybierany przez przedsiębiorców.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego głównym celem każdego postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie upadłości poprzez umożliwienie dłużnikowi porozumienia się z wierzycielami co do warunków uregulowania zobowiązań, przy jednoczesnym zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli.

PZU wyróżnia się jednak tym, że dłużnik samodzielnie zbiera głosy wierzycieli nad układem – sąd pojawia się dopiero na końcu, gdy weryfikuje rezultaty głosowania (art. 3 ust. 2 pkt. 2). Warunkiem skorzystania z tej procedury jest to, aby wierzytelności sporne nie przekraczały 15% ogółu wierzytelności uprawnionych do głosowania.

Dzięki temu postępowanie o zatwierdzenie układu najlepiej sprawdza się u przedsiębiorców, którzy mogą współpracować z wierzycielami i liczą na sprawne przeprowadzenie negocjacji. Tryb ten minimalizuje formalności i pozwala zachować płynność oraz stabilność firmy.

Postępowanie to jest skierowane do przedsiębiorców zagrożonych niewypłacalnością lub już niewypłacalnych, których sytuacja finansowa wymaga uporządkowania zobowiązań, ale nie jest na tyle trudna, by konieczne było przeprowadzenie bardziej złożonych form restrukturyzacji. 

Najczęściej korzystają z niego firmy, które:

• doświadczają trudności płynnościowych, ale działają stabilnie operacyjnie,
• mają stosunkowo ograniczoną liczbę wierzycieli, co pozwala na realne wypracowanie porozumienia, w krótkim czasie,
• potrzebują szybkiej ochrony przed egzekucją, bez konieczności rozpoczynania postępowania sądowego
• chcą zachować większą kontrolę nad przebiegiem restrukturyzacji i dynamiką rozmów z wierzycielami.

PZU jest popularne zwłaszcza wśród MŚP dotkniętych przejściowym spadkiem przychodów, wzrostem kosztów lub utratą wiodącego klienta.

Jedną z kluczowych zalet postępowania o zatwierdzenie układu jest fakt, że dłużnik nie traci zarządu nad przedsiębiorstwem. Zakres jego uprawnień zależy jedynie od tego, czy doszło do obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego.

W przypadku nie dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego oraz przed jego dokonaniem dłużnik zachowuje pełny zarząd nad przedsiębiorstwem. Po dokonaniu obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego zarząd nadal pozostaje po stronie dłużnika, ale zostaje on ograniczony jedynie do czynności nieprzekraczających czynności zwykłego zarządu. Na czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu dłużnik będzie potrzebować zgody nadzorcy układu.

Dodatkowym atutem jest ochrona zapewniana po publikacji obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego – obejmuje ona m.in. zawieszenie postępowań egzekucyjnych i wstrzymanie możliwości wypowiadania kluczowych umów przez kontrahentów. Ochrona ta pozwala ustabilizować sytuację i daje przestrzeń do wypracowania porozumienia z wierzycielami.

Postępowanie o zatwierdzenie układu jest również najtańszym postępowaniem restrukturyzacyjnym. Opłata sądowa za wniosek o zatwierdzenie układu wynosi 1.000,00 zł. Wynagrodzenie nadzorcy ustalane jest indywidualnie pomiędzy dłużnikiem a doradcą restrukturyzacyjnym, a dodatkowo w przypadku mikroprzedsiębiorców ustawa przewiduje odpowiednie limity.

Wszystko zaczyna się od wyboru doradcy restrukturyzacyjnego, który będzie pełnił funkcje nadzory układu. Przedsiębiorca zawiera z nim umowę, która określa jego wynagrodzenie oraz zasady współpracy.

Następny etap to przygotowanie dokumentów we współpracy z nadzorcą, który opracowuje plan restrukturyzacyjny, spis wierzytelności, sprawozdanie finansowe i inne wymagane dokumenty.

Po przygotowaniu spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych oraz wstępnego planu restrukturyzacyjnego nadzorca  może dokonać  obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w KRZ. Od tego momentu obowiązuje ochrona przed egzekucją i wypowiadaniem umów.

W dalszej kolejności dłużnik wspólnie z nadzorcą opracowuje propozycje układowe dla wierzycieli, które mogą obejmować np. redukcję zadłużenia, rozłożenie na raty, umorzenie odsetek lub konwersję wierzytelności na udziały.

Następnie dłużnik i nadzorca zbierają głosy na kartach do głosowania za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Układ jest przyjęty, gdy popiera go większość głosujących wierzycieli,  posiadających co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom (art. 119).

Po zebraniu głosów dłużnik składa wniosek do sądu restrukturyzacyjnego (art. 219), który ocenia poprawność procedury i w razie spełnienia wymogów zatwierdza układ (art. 223).

To najszybszy tryb restrukturyzacji w polskim prawie. Dłużnik ma cztery miesiące na przygotowanie wszystkich niezbędnych dokumentów, przeprowadzenie głosowania oraz złożenie wniosku o zatwierdzenie przyjętego układu. Etap sądowy zależy od obłożenia wydziału oraz wylosowanego sędziego, zwykle jednak nie powinien przekroczyć 3 miesięcy.

Po wydaniu przez sąd postanowienia, które zatwierdza układ staje się on wiążący dla dłużnika oraz wszystkich wierzycieli, również tych, którzy głosowali przeciw albo nie głosowali wcale. Po uprawomocnieniu się tego postanowienia dłużnik przystępuje do realizacji układu – spłaty lub realizacji innych uzgodnień.

Oczywiście, w razie gdy dłużnik nie wykonuje układu wierzyciele mogą wystąpić o jego uchylenie, co przywraca możliwość dochodzenia roszczeń na zasadach ogólnych w pierwotnej wysokości.

Brak zgody wierzycieli albo odmowa zatwierdzenia przez sąd powoduje umorzenie postępowania, co oznacza że dłużnik traci ochronę, a wierzyciele odzyskują prawo do egzekucji.

W takiej sytuacji możliwe jest jednak otwarcie innego postępowania restrukturyzacyjnego, najczęściej będzie to  przyspieszone postępowanie układowego lub postępowanie sanacyjne (sanacja). W przypadku, gdy sytuacja dłużnika istotnie się pogorszy możliwe jest również złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości.

Bez wątpienia, to narzędzie, które łączy szybkość, elastyczność negocjacyjną, niski koszt i realną ochronę prawną. Daje przedsiębiorcy czas na uporządkowanie finansów, bez uraty zarządu nad przedsiębiorstwem w całości.

Warunkiem sukcesu jest jednak solidne przygotowanie, analiza sytuacji finansowej oraz współpraca z doświadczonym doradcą restrukturyzacyjnym. Dobrze przeprowadzony proces może uchronić firmę przed upadłością i pozwolić jej wrócić na stabilną ścieżkę rozwoju.