Zwrot nadpłaty z kredytu frankowego po spłacie – brak przychodu i brak PIT-11

Wielu kredytobiorców frankowych „dobiegło do mety kredytu” – ich kredyty zostały już w całości spłacone. Teraz, zawierając ugodę z bankiem lub w wyniku wyroku sądowego, otrzymują od banku zwrot nadpłaconych kwot. Pojawia się naturalne pytanie: czy takie pieniądze to dochód (przychód) do opodatkowania? Czy bank powinien wystawić informację PIT-11? Odpowiedź jest jednoznaczna – nie. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega ta zasada i z czego wynika.

Gdy kredyt w całości spłacono, a następnie bank – na mocy ugody lub orzeczenia sądu – zwraca część pobranych wcześniej rat, chodzi o zwrot świadczenia nienależnego.

Innymi słowy: bank oddaje kredytobiorcy to, co nienależnie od niego pobrał ze względu na abuzywne (niedozwolone) klauzule indeksacyjne zawarte w umowie kredytowej.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT), przychodem są jedynie te świadczenia, które stanowią trwałe, definitywne i bezwarunkowe przysporzenie majątkowe – a więc takie, które realnie powiększają majątek podatnika.

Zwrot nadpłaty kredytowej nie spełnia tego kryterium, ponieważ kredytobiorca nie zyskuje nic nowego, a jedynie odzyskuje środki, które wcześniej zapłacił.

Jak stwierdził Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 28 kwietnia 2023 r. (znak: 0114-KDIP3-2.4011.243.2023.1.MN): „(…) po stronie Kredytobiorców nie dochodzi do powstania przysporzenia majątkowego z tytułu otrzymanego Zwrotu”.

Potwierdzają to utrwalone linie orzecznicze Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyroki z 25 listopada 2021 r., sygn. II FSK 982/21; z 30 listopada 2021 r., sygn. II FSK 653/19; z 16 października 2019 r., sygn. II FSK 3531/17), według których do przychodów podatkowych zalicza się wyłącznie przysporzenia trwałe i definitywne, prowadzące do rzeczywistego wzrostu majątku podatnika.

W praktyce bankowej pojawia się istotna różnica pojęciowa, która ma decydujące znaczenie podatkowe:

• umorzenie zobowiązania (zwolnienie z długu) – oznacza sytuację, w której kredytobiorca ma dług wobec banku, lecz bank rezygnuje z jego dochodzenia. Kredytobiorca uzyskuje wówczas realne przysporzenie majątkowe (zmniejszenie pasywów), które może podlegać opodatkowaniu jako przychód z innych źródeł;
• zwrot nadpłaty – ma miejsce wówczas, gdy kredyt jest już w całości spłacony, a więc na moment zawarcia ugody nie istnieje żadne zadłużenie kredytobiorcy wobec banku. Bank zwraca część środków nienależnie pobranych. Nie dochodzi do żadnego umorzenia, bo nie ma czego umarzać. Kredytobiorca „(…) otrzymuje środki będące ekwiwalentem wydatków, które były uprzednio poniesione z jego własnych środków” – jak sformułowała to KIS w interpretacji z 14 października 2022 r. (nr 0112-KDIL2-1.4011.699.2022.1.MKA).

To rozróżnienie jest fundamentalne: tylko umorzenie długu może rodzić przychód podatkowy, natomiast zwrot nienależnie pobranego świadczenia jest pod względem podatkowym neutralny.

Skoro po stronie kredytobiorcy nie powstaje przychód podlegający opodatkowaniu, bank nie ma też obowiązku sporządzania i przekazywania informacji o przychodach z innych źródeł (PIT-11), o której mowa w art. 42a ust. 1 ustawy o PIT.

Przepis ten zobowiązuje podmioty wypłacające świadczenia do wystawienia PIT-11 wyłącznie wtedy, gdy wypłata stanowi przychód w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy o PIT. Ponieważ zwrot nadpłaty nie jest żadną z form przychodu wymienionych w tym katalogu – bank dokumentu tego nie wystawia.

Stanowisko to jest jednolicie potwierdzane w licznych interpretacjach indywidualnych Dyrektora KIS, m.in. z: - 23 lutego 2022 r. (nr 0115-KDIT2.4011.826.2021.1.HD), - 8 lipca 2022 r. (nr 0114-KDIP3-2.4011.482.2022.2.MG), - 18 listopada 2022 r. (nr 0114-KDIP3-1.4011.871.2022.2.LS), - 9 lutego 2023 r. (nr 0115-KDIT2.4011.696.2022.1.MM).

Jeśli Twój kredyt frankowy został już w całości spłacony, a bank – w wyniku ugody lub wyroku – zwraca Ci nadpłacone środki, nie musisz wykazywać tej kwoty w zeznaniu podatkowym. Taka wypłata nie stanowi dochodu i nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Bank nie ma obowiązku wystawiania PIT-11 z tego tytułu.

Jeżeli jednak bank mimo to wystawił Ci informację PIT-11 lub masz wątpliwości co do kwalifikacji podatkowej otrzymanych środków, skontaktuj się z doświadczonym doradcą podatkowym, który pomoże ocenić sytuację i, jeśli zajdzie potrzeba, podjąć odpowiednie kroki prawne.