Przedawnienie prawa do wymiaru podatku od spadków i darowizn

Kancelaria z powodzeniem reprezentowała Klientkę w postępowaniu odwoławczym dotyczącym podatku od spadków i darowizn. Decyzją z 31 października 2024 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu ustalił Klientce zobowiązanie podatkowe z tytułu nabycia spadku po zmarłej 16 marca 2018 r. matce.

W ramach dziedziczenia Klientka nabyła udział wynoszący 1/2 w masie spadkowej obejmującej szereg składników majątkowych. Organ I instancji wyliczył podstawę opodatkowania, a następnie podatek. Przyczyną opodatkowania – zdaniem Naczelnika – było niezachowanie przez Klientkę 6-miesięcznego terminu na zgłoszenie nabycia, co wykluczało skorzystanie z całkowitego zwolnienia przysługującego członkom najbliższej rodziny na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Organ wskazał także, że nie ziściły się przesłanki zakładające przedawnieie prawa do wymiaru podatku od spadków i darowizn z uwagi na upływ 3 lub 5 letniego terminu, o którym mowa w art. 68 Ordynacji podatkowej.

W imieniu Klientki Kancelaria wniosła odwołanie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów zarówno materialnych, jak i procesowych. Kancelaria wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu podzielił w całości argumentację Kancelarii w zakresie przedawnienia, powołując się m.in. na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z 26 maja 2025 r., sygn. III FPS 2/25.

Organ stwierdził, że kluczową kwestią w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie, kiedy nastąpiło przedawnienie prawa organu do wydania decyzji ustalającej Klientce wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu dziedziczenia spadku po zmarłej w dniu 16 marca 2018 r. matce.

Zajmując stanowisko zgodne z zarzutami i wnioskami odwołania organ przedstawił szereg istotnych dla rozstrzygnięcia wniosków.

1. Charakter zobowiązania i moment jego powstania. Zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn powstaje z dniem doręczenia decyzji konstytutywnej (art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Jeżeli decyzja ta zostanie doręczona po upływie terminu przedawnienia, zobowiązanie w ogóle nie powstaje.
2. Odnowiony obowiązek podatkowy z art. 6 ust. 4 u.p.s.d. Obowiązek podatkowy pierwotnie powstał z chwilą przyjęcia spadku (art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d.) – przyjętą przez organ datą jest 16 września 2018 r. (po upływie 6 miesięcy od śmierci spadkodawczyni). Ponieważ Klientka nie zgłosiła nabycia do opodatkowania, a następnie uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce z 14 listopada 2018 r. (prawomocne od 7 lutego 2019 r.), doszło do ponownego powstania obowiązku podatkowego na podstawie art. 6 ust. 4 u.p.s.d.⁴.
3. Brak obowiązku złożenia zeznania podatkowego. Organ II instancji, powołując się wprost na tezę uchwały III FPS 2/25, stwierdził, że art. 6 ust. 4 u.p.s.d. nie kreuje po stronie podatnika odrębnego obowiązku złożenia zeznania podatkowego w rozumieniu art. 17a ust. 1 u.p.s.d. Przepis ten jedynie odnawia moment powstania obowiązku podatkowego, nie stanowi zaś podstawy do nałożenia obowiązku deklaracyjnego. Niezłożenie zeznania po ponowieniu obowiązku podatkowego nie wypełnia zatem przesłanki z art. 68 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej.
4. Zastosowanie terminu 3-letniego. Skoro Klientka nie była zobowiązana do złożenia zeznania podatkowego w następstwie powstania odnowionego obowiązku z art. 6 ust. 4 u.p.s.d., organ podatkowy dysponował jedynie 3-letnim terminem na doręczenie decyzji, liczonym od końca roku kalendarzowego, w którym powstał ten obowiązek, tj. od 31 grudnia 2019 r. A zatem termin ten upłynął 31 grudnia 2022 r^{4 5}.
5. Decyzja wydana po upływie terminu przedawnienia. Decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu z 31 października 2024 r. została doręczona pełnomocnikowi 12 listopada 2024 r. – a więc blisko dwa lata po upływie terminu przedawnienia. Zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn nigdy nie powstało.

Wobec tego, że doszło do upływu terminu przedawnienia prawa do wymiaru podatku wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej. Jako instytucja prawa materialnego, przedawnienie musi być bezwzględnie respektowane przez organ – nie przysługuje tu żadne uznanie administracyjne.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) Ordynacji podatkowej, uchylił w całości decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu z 31 października 2024 r. i umorzył postępowanie w sprawie.

Sprawa stanowi przykład skutecznego wykorzystania instytucji przedawnienia prawa do wymiaru podatku w połączeniu z przełomową uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego (III FPS 2/25), która definitywnie rozstrzygnęła spór interpretacyjny dotyczący skutków art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W razie pytań dotyczących postępowań podatkowych w zakresie podatku od spadków i darowizn, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.